[ 1286 ] فصل [ چهارم ] : اندر كثرت طمث « 1 » يعنى افراط سيلان حيض . و اين بر دو وجه است : يكى ، آنكه در ايام حيض خون بسيار آيد . دوم ، آنكه اگرچه ايام حيض درگذرد امّا سيلان خون باقى باشد يا در غير ايام حيض پديد آيد و مستمر گردد و اين را استحاضه گويند . و اين مرض بحسب اختلاف سبب بر چند نوع است : نوع اول : آنكه خون بسيار شود و طبيعت آن را دفع نمايد بدين‌طريق . و علامت آن ، امتلاى روى و بدن است و سرخى هر دو و درور و پرى رگ‌ها و با وجود برآمدن خون بسيار در قوت بدن و رنگ بشره تغير نيفتادن ، بلكه گاه باشد كه هر چون‌كه خون بر آيد ، نضارت و قوت بيفزايد [ و ] از آن است كه حبس وى منع است تا كه ضعف در قوت و تغير در رنگ پديد نيايد . و اين نوع ، كسى را كه در تنعم و فراغت بوده باشد بيشتر افتد . علاج : جهت تقليل و امالهء خون ، رگ باسليق زنند و به حسب حاجت خون بگيرند به يك دفعه يا به دفعات و هر دو پستان [ را ] محكم بربندند و بمالند و [ در ] زير پستان محاجم بزرگ نارى وضع نمايند . و براى قبض خون ، قرص كهربا « 2 » دهند و شياف ممسك حيض « 3 » برداشتن فرمايند . و اگر مازو را بكوبند و بجوشانند و پشم به دو آلايند و سرمه بدان افزايند و بفرمايند تا فرزجه سازد سود دهد . و آبزنان قابضه مفيد است . انتباه : تنكار دو گونه است : معدنى و صناعى . معدنى از قسم نمك است و مزهء شور مايل به تلخى دارد . و صناعى ، مصنوع [ يعنى دست‌ساز ] است . و صفت وى چنان است كه :

--> ( 1 ) . قاموس القانون : Polymenorrhea ; polymenorrhagia . ( 2 ) . صفت قرص كهربا : كتيرا ، نشاسته ، صمغ عربى و مغز تخم خيارين ، از هريك سه درم ؛ گلنار ، دو درم ؛ اقاقيا و كهربا ، از هريك يك درم [ همه را ] كوفته و بيخته به آب لسان الحمل قرص سازند ، شربتى مثقالى به شيرهء خرفه يا شربت انجبار . ( 3 ) . صفت شياف ممسك مذكور : سرمه ، گلنار ، شبّ يمانى ، تنكار صناعى ، قشار كندر ، مازو و اقاقيا [ را ] مساوى كوفته و بيخته ، [ چند عدد ] شياف طويل سازند و يكى از آن [ ها ] بفرمايند تا در دهن رحم نهد و چون آن حل شود ديگر نهند تا كه خون باز ايستد .